2022 yılında JOURNAL OF EMERGING ECONOMIES AND POLICY adlı akademik dergide yayımlanan makale dikkat çekici bir şekilde hukuk ve iktisat alanlarının tarihsel etkileşimi ile bu çerçevedeki okullar, düşünürler ve özel hukuk dallarındaki uygulamalara kısa ama kapsayıcı bir ışık tutuyor. Makale döneminde Maliye alanında doktora eğitimini sürdüren Hamza Onur Zenginer tarafından kaleme alınan çalışmada bu disiplinlerin ortak kavramsal temelleri, tarihsel geçmişleri ve iktisat okullarındaki yeri sunulurken uygulama safhasında hukukun iktisadi analizi üzerinden kamu hukuku ve özel hukuk alanları da kısaca ele alınıyor.

Makalede iki alanın etkileşimi (1) hukuk ve iktisat perspektifi ve (2) hukukun iktisadi analizi kavramları arasında bir ayrım yapılarak ilk kavram, bir karar organı tarafından alınan hukuki kuralların ve yaptırımların iktisadi etkilerinin sonuçlarının incelenmesi olarak özetleniyor. İkinci kavramda ise hukuk kurallarının belirlenmiş amaçlara doğru iktisat biliminin araçlarıyla düzenlenmesinin ele alındığı ifade ediliyor. Bu noktada öncelikle hukuk ve iktisat perspektifinin kısa bir tarihçesine yer verilerek John Locke, Adam Smith, Jeremy Bentham, Karl Marx, Max Weber, Veblen, Coase, Hayek, Stigler ile Posner, Bork, Eastbrook gibi felsefeci, akademisyen araştırmacı ve hukuk insanlarının katkıları ve görüşleri kısa ama kapsamlı bir şekilde ele alınıyor. Daha sonrasında hukuk ve iktisat perspektifinin metodolojik özellikleri çerçevesinde rasyonel birey, bireysellik, faydacılık varsayımları ile iktisadi etkinlik, Pareto optimumu ve buna cevaben Kaldor-Hicks Etkinliği gibi teorileri konu edilerek bu anlamda klasik iktisat yaklaşımının hukuk kuralları ve kararları üzerindeki etkisi vurgulanıyor.

Makalenin devamında Chicago Okulu, Freiburg Okulu ve Ordoliberalizm, Virginia Politik İktisat Okulu, Coase ve Mülkiyet Hakları / İşlem Maliyetleri Okulu, Stigler ve Regülasyon İktisadı başlıkları altında temel okul ve yaklaşımlar ele alınıyor. Sonrasında ise hukukun iktisadi analizinin devlet, piyasa ve birey üzerindeki etkileri başlığı altında

  • Anayasa Hukuku
  • Mülkiyet hakları ve sözleşme hukuku
  • Ceza hukuku ve suç/ceza iktisadı
  • Rekabet ve haksız rekabet hukuku
  • Usul hukuku ve ekonomisi
  • Vergi hukuku ve kamu ekonomisi
    alt başlıkları çerçevesinde iktisadi yaklaşımın bu alanlardaki önemi ve uygulamalarına dikkat çekiliyor.

Oldukça geniş kaynakçaya sahip bir referans niteliğinde olan bu çalışmanın bu alanda ilgi duyanlar için iyi bir kaynak olacağı şüphesiz.

Makalenin özü aşağıda yer alıyor:

Hukuk ve İktisat: Hukukun İktisadi Analizinin Teorisi, Gelişimi ve Uygulamaları

Her hukuk kuralı doğrudan veya dolaylı olarak iktisadi bir netice yaratmaktadır. Böylece hukuk yoluyla toplumsal düzenin sağlanması noktasında elde edilmek istenen sonuçlar ile uygulamalar arasında iktisat önemli bir köprü görevi görebilmektedir. Bu köprünün kurulmasıyla iktisat biliminin fayda maksimizasyonu, rasyonellik, fiyat teorisi, etkinlik ve verimlilik analizi gibi kavramlarının hukuk alemi üzerindeki etkileri araştırılmaktadır. Çalışmamız hukuk ve iktisat disiplini ile hukukun iktisadi analizinin neden gerekli olduğuna dair önemli tespitleri ortaya koymaktadır. Disiplinlerin ortak kavramsal temelleri, tarihsel geçmişleri ve iktisat okullarındaki yeri sunulurken uygulama safhasında hukukun iktisadi analizi üzerinden kamu hukuku ve özel hukuk alanları tespit sahası haline gelmektedir. Böylece bir hukuk kuralının yaratılmasından kuralın uygulanması sonrasında toplumdaki etkileri, kuralı koyanların sınırları ve amaçları ile bireylerin kurala uyma ve uymama neticesinde yaptırımın maliyetini hesaplamaları hukuk ve iktisat ile hukukun iktisadi analizi disiplinlerinin çalışma alanları arasında yer almaktadır. Sonuç olarak hukuk ile iktisat arasında bu ortak paydanın oluşmasıyla özgürlük, adalet, refah, mutluluk gibi temel faktörlerin pozitif yönde etkileşime girmesi ortaya konmuştur.

Law and Economics: The Theory, Development and Applications of Economic Analysis of Law

Every legal rule creates an economic result directly or indirectly. Thus, economics can act as an important bridge between the desired results and practices at th point of ensuring social order through law. With the establishment of this bridge, the effects of economics concepts such as utility maximization, rationality, price theory, efficiency and productivity analysis on the legal realm are investigated. Our study rebeals important findings about why the discipline of law and economics and the economic analysis of law are necessary. While the common conceptual foundations of the disciplines, their historical backgrounds and their place in economics schools are presented, public law and private law fields become the field of determination through the economic analysis of law in the implementation phase. Thus, after the creation of a rule of law, its effects in the society after the application of the rule, the limits at purposes of those who set the rule, and the calculaton of the cost of the sanction as a result of compliance or non-compliance with the rule are among the fields of study of law and economics and economic analysis of law. As a result, with the formation of this common denominator betweeen law and economics, it has been revealed that basic factors such as freedom, justice, welfare and happiness interact positively.